Voyager sondaları

176 yılda bir gelen diziliş

1970'lerin sonunda Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün yaklaşık 176 yılda bir görülen bir biçimde sıralandı. Bir uzay aracı bir gezegenin yanından geçerken onun çekimiyle yolunu bir sonrakine doğru bükebilir, her seferinde hız kazanabilirdi. Bu yönteme kütle çekim yardımı denir.

NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı bundan yararlanmak için iki özdeş sonda yaptı. Önce 20 Ağustos 1977'de Voyager 2, ardından 5 Eylül'de daha hızlı bir rotayla Voyager 1 fırlatıldı. Dört dev gezegeni de ziyaret etme planı Büyük Tur adıyla anıldı.

Gezegen turu

İki sonda da 1979'da Jüpiter'e ulaştı. Io uydusunda, Dünya dışında ilk kez etkin yanardağlar buldular; gezegenin çevresinde ince bir halka da saptadılar. 1980 ve 1981'de Satürn'de halkaların karmaşık yapısını ortaya koydular ve puslu uydu Titan'ı incelediler.

Voyager 1'in Titan'a yakın geçişi onu gezegenlerin düzleminin dışına, yukarı doğru fırlattı. Voyager 2 yoluna tek başına devam etti; 1986'da Uranüs'e, 1989'da Neptün'e vardı. İkisinde de yeni uydular ve halkalar, Neptün'ün uydusu Triton'da ise gayzerler buldu. Bu iki gezegeni başka hiçbir araç ziyaret etmedi.

1990'da Voyager 1 kamerasını geri çevirip Dünya'yı yaklaşık 6 milyar km uzaktan fotoğrafladı. Soluk Mavi Nokta adıyla bilinen bu görüntüde gezegenimiz bir pikselden küçük bir zerredir.

Altın Plak

Her Voyager, 30 cm çapında altın kaplama bir bakır plak taşır; yanında bir iğne ve nasıl çalınacağını anlatan çizimler vardır. İçeriği gök bilimci Carl Sagan'ın yönettiği bir ekip seçti.

Plakta 55 dilde selamlar, yağmur, gök gürültüsü ve kalp atışı gibi sesler, pek çok kültürden müzik ve sinyal olarak kodlanmış 100'ü aşkın görüntü bulunur. Kapağında Güneş'in yakındaki pulsarlara göre konumunu gösteren bir harita var. Birinin onu bulma olasılığı çok düşük, ama çok uzun süre dayanması için hazırlanmış bir Dünya portresidir.

Yıldızlararası uzaya geçiş

Güneş, güneş rüzgârı denen sürekli bir yüklü parçacık akımı yayar ve bu akım heliosfer adlı dev bir kabarcık oluşturur. Kabarcığın sınırı olan heliopoz, güneş rüzgârının yıldızlar arasındaki seyrek gazla karşılaştığı yerdir.

Voyager 1, Ağustos 2012'de Güneş'ten yaklaşık 18 milyar km uzakta heliopozu geçerek yıldızlararası uzaya giren ilk insan yapımı nesne oldu. Voyager 2 de Kasım 2018'de onu izledi. Voyager 2'nin plazma cihazı hâlâ çalıştığı için bu sınırın ilk doğrudan ölçümünü o yaptı.

2026 itibarıyla durum

Sondalar, bozunan plütonyumun ısısını elektriğe çeviren radyoizotop üreteçleriyle çalışır. Güç yılda yaklaşık 4 vat azaldığından mühendisler ısıtıcıları ve cihazları birer birer kapatarak araçları ayakta tutuyor.

Nisan 2026'da ekip Voyager 1'in düşük enerjili yüklü parçacık cihazını kapattı; geriye manyetik alanları ve plazma dalgalarını ölçen iki bilim cihazı kaldı. Voyager 2 de azaltılmış bir cihaz takımıyla çalışıyor. İkisi de hâlâ veri gönderiyor, ama zayıf: vericileri bir buzdolabı ampulü kadar güç kullanıyor.

18 Kasım 2026 dolaylarında Voyager 1, Dünya'dan yaklaşık 25,9 milyar km uzağa ulaşıyor; sinyalinin gelmesi tam bir gün sürecek. Voyager 2 birkaç milyar km geride ve farklı bir yöne gidiyor. NASA sondaların 2020'lerin sonu ya da 2030'ların başı civarında susmasını bekliyor; ama milyonlarca yıl boyunca gökadada süzülmeye devam edecekler.

Voyager'ları kendiniz izleyin

Sondalar hiçbir teleskopla görülemeyecek kadar sönük. NASA'nın Voyager sitesi, her sondanın Dünya'ya ve Güneş'e uzaklığını gösteren canlı bir sayaç sunuyor; ücretsiz Eyes on the Solar System aracıyla konumlarını üç boyutlu olarak görebilirsiniz.

Yaz akşamlarında Yılancı takımyıldızına bakarsanız kabaca Voyager 1'in yönüne bakıyorsunuz demektir. Voyager 2 ise güney gökyüzündeki Yay ve Tavus takımyıldızlarına doğru ilerliyor.