Tripodlar ve teleskop kundakları

Kundak neden önemli?

Teleskop her şeyi büyütür, titremeleri de. Odak düğmesine dokunduğunuzda görüntü sallanmaya devam ediyorsa ya da elinizi çektiğinizde kayıyorsa, Ay'daki ya da bir gezegendeki ince ayrıntılar kaybolur.

Kundak, tüpü taşıyan, yönlendirmenizi sağlayan ve sabit tutan parçadır. Deneyimli gözlemciler sağlam kundaktaki mütevazı bir teleskobun, cılız kundaktaki büyük bir teleskoptan iyi olduğunu söyler. Sistemleri karşılaştırırken kundağı en az optik kadar önemseyin.

Alt-azimut kundaklar

Alt-azimut kundak iki basit yönde hareket eder: yükseklik (aşağı-yukarı) ve azimut (ufuk boyunca sağa-sola). Fotoğraf tripodu başlığı gibi çalıştığı için ilk geceden itibaren doğal gelir.

Küçük mercekli teleskoplar ve kompakt modeller çoğunlukla bu kundakla gelir. Bazılarında teleskobu yavaşça kaydıran ince ayar düğmeleri vardır; bunlar yüksek büyütmede bir gezegeni izlemeyi kolaylaştırır.

Sakıncası şu: Gökyüzü düzgün aşağı-yukarı ya da sağa-sola adımlarla hareket etmez. Dünya döndükçe yıldızlar saatte yaklaşık 15° yay çizer; cismi ortada tutmak için iki ekseni birden ayarlamanız gerekir.

Dobson kundaklar

Dobson, özel bir alt-azimut tasarımdır: Yansıtıcı teleskobu taşıyan, kaygan yataklar üzerinde dönen alçak, ahşap ya da metal bir kutu. 1960'lar ve 70'lerde amatör gökbilimci John Dobson, büyük aynaları ucuz ve basit biçimde kullanmanın yolu olarak bu tasarımı yaygınlaştırdı.

Tüpü istediğiniz yöne itersiniz, orada kalır. Taban yere oturduğu için çok sağlamdır ve birkaç dakikada kurulur. Yalnızca gözle gözlem yapacak birçok yeni başlayan için emeğine en çok değen seçenektir.

Sınırları, büyük modellerde boyut ve ağırlık ile yüksek büyütmede sık sık itme gereğidir. Bazı Dobson modellerinde izleme motoru ya da cisim bulan bilgisayar bulunur.

Ekvatoryal kundaklar

Ekvatoryal kundakta kutup ekseni denen eksen, gök kutbuna, yani Kuzey Yarım Küre'de Kutup Yıldızı'nın yakınına doğru eğilir. Böylece yalnızca bu ekseni çevirmek yıldızların hareketini izlemeye yeter; bu yüzden astrofotoğrafa ve yavaş motorlara uygundur.

Kurulumu biraz alıştırma ister. Açıyı enleminize göre ayarlarsınız (İstanbul için yaklaşık 41°), kundağı kabaca kuzeye çevirirsiniz ve teleskobu karşı ağırlıklarla dengelersiniz. Tüp tuhaf konumlara gelebilir, okülere ulaşmak zorlaşabilir.

Gözle gözlem için alınan ilk teleskopta ekvatoryal kundak yardımdan çok kafa karışıklığı yaratabilir. Uzun pozlu fotoğraf çekmeyi planlayanlar içinse genellikle doğru yoldur.

GoTo ve izleme

İzlemeli kundak, gökyüzünün hareketini bir motorla takip eder; cisim görüş alanında kalır. GoTo kundak buna küçük bir bilgisayar ve veri tabanı ekler: Birkaç parlak yıldızla kısa bir hizalamadan sonra cismi seçersiniz, kundak ona döner.

Bu sistemler zaman kazandırır ve parlak şehir gökyüzünde sönük hedefleri bulmayı kolaylaştırır. Ancak güç kaynağı, dikkatli hizalama ve ayarlarla biraz sabır ister. Bazı cisimleri haritayla kendiniz bulmayı öğrenmek yine de değerlidir; gökyüzünü öyle tanırsınız.

Dürbün için tripod

Elde tutulan dürbün nabzınız ve nefesinizle titrer. Birçok dürbünün iki tüpü arasında bulunan yuvaya vidalanan L biçimli bir adaptörle dürbünü fotoğraf tripoduna takmak, görüntüyü anında sabitler.

Tripodla tam tepeye bakmak rahatsız olabilir; uzun bir tripod ya da arkaya yaslanan bir sandalye işe yarar. Paralelkenar kundaklar da oturarak yukarı bakmayı sağlayan bir başka seçenektir.

Her düzeneği daha sağlam yapmak

Ayak seslerini ileten ahşap zeminler yerine çim ya da toprak üzerine kurun. Tripod ayaklarını kısa tutup geniş açın, orta kolonu olabildiğince az uzatın. Tripodun kancasına bir çanta asmak ağırlık merkezini düşürür.

Tüm kilitleri sıkın ve tüpü bıraktığınızda sallanmayacak biçimde dengeleyin. Teleskoba dokunduktan sonra titreşimin sönmesi için bir iki saniye bekleyin. Rüzgâr baş düşmandır; korunaklı bir köşe yardımcı olur.

Yeni başlayan için en iyi kundak, gerçekten dışarı taşıyacağınız kundaktır: sağlam, hızlı kurulan ve anlaşılır. Otomasyon sonra gelebilir. Güneş'e bakacaksanız yalnızca ISO 12312-2 standardına uygun, teleskobun ön ucuna sıkıca takılan sertifikalı bir güneş filtresi kullanın; okülere takılan filtreleri asla kullanmayın.