Gece gökyüzünde uydular

Uydu neye benzer?

Açık bir akşam gökyüzüne bakarsanız hareket eden bir yıldız fark edebilirsiniz. Sabit bir hızla süzülür, yanıp sönmez ve çoğu zaman yolun ortasında kaybolur. Bu neredeyse kesinlikle güneş ışığını yansıtan bir uydudur.

Uyduların yerden görülecek kadar parlak ışıkları yoktur. Onları görürüz, çünkü biz karanlıktayken onlar güneş ışığı alacak kadar yüksektedir. Uçaklarda ise yanıp sönen kırmızı, yeşil ve beyaz ışıklar vardır; meteorlar da bir saniyeden kısa sürede çakıp geçer.

Ne zaman, nereye bakmalı?

En iyi aralık, gün batımından sonraki ve gün doğumundan önceki bir iki saattir. Gecenin ilerleyen saatlerinde alçak yörüngeli uyduların çoğu Dünya'nın gölgesine girer ve kaybolur. Türkiye gibi orta enlemlerde yaz ortasında Güneş gece boyunca ufkun pek altına inmez; bu yüzden uydular daha uzun süre görülebilir.

Hiçbir ekipman gerekmez. Karanlık bir yer bulun, gözlerinize zaman tanıyın ve tüm gökyüzünü tarayın. Karanlık bir yerden iyi bir akşamda bir düzineden fazla uydu sayabilirsiniz.

Birden sönükleşip kaybolan bir uydu Dünya'nın gölgesine girmiştir. Bu an, havada bir şeyi değil, yörüngedeki bir cismi izlediğinizi güzelce hatırlatır.

UUİ'yi görmek

Uluslararası Uzay İstasyonu yaklaşık 400 km yükseklikte dolanır ve Dünya'nın çevresini yaklaşık 90 dakikada bir turlar. Dev güneş panelleri sayesinde en parlak uydudur; çoğu zaman tüm yıldızları geride bırakır, Venüs'le yarışır.

Geçişleri dakikası dakikasına tahmin edilebilir. NASA'nın Spot the Station hizmeti ve uydu izleme uygulamaları; saati, hangi yönden doğacağını ve ne kadar yükseleceğini gösterir. İyi bir geçiş dört ila altı dakika sürer.

Dürbünle uzunca biçimini seçebilirsiniz ama çok hızlı ilerler. Fotoğrafçılar tripoddaki bir fotoğraf makinesi ve uzun pozla onu parlak bir çizgi olarak yakalar.

Starlink trenleri ve parlamalar

Fırlatmadan kısa süre sonra Starlink uyduları, dağılıp çalışma yörüngelerine yükselmeden önce sık bir sıra halinde ilerler. Birkaç gün boyunca gökyüzünü geçen bir inci dizisi gibi görünebilirler. İzleme siteleri bu trenler için tahmin yayımlar; ancak uydular yükselip yön değiştirdikçe sönükleşirler.

Uydu parlamaları, güneş ışığının düz panellerden yansımasıyla oluşan kısa ve çok parlak çakmalardı. En bilinenleri, Venüs'ten parlak çakabilen ilk nesil Iridium iletişim uydularından gelirdi. Bu uydular 2019'a kadar emekliye ayrıldı; bu yüzden böyle parlamalar artık nadirdir.

Birçok uydu takla atar ya da döner; bu yüzden geçerken parlaklığı artıp azalabilir. Düzenli aralıklarla parlayan bir uydu genellikle kendi çevresinde dönüyordur.

Uydu takımları gökbilimi nasıl etkiliyor?

Uydu takımı, çoğunlukla internet hizmeti için birlikte çalışan büyük bir uydu grubudur. 2026 itibarıyla Starlink'in yörüngede 10.000'den fazla uydusu var; başka şirketler de kendi ağlarını kuruyor. Etkin uydu sayısı 2019'dan bu yana kat kat arttı.

Profesyonel gökbilimciler için sorun izlerdir: görüntüleri kesen parlak çizgiler; özellikle alacakaranlıkta çekilen geniş alanlı taramalarda. Radyo teleskoplar uyduların yayınlarından kaynaklanan girişimle uğraşıyor. Çok sayıda iz, gece gökyüzünün genel parlaklığını da artırıyor.

Uluslararası Astronomi Birliği (IAU), 2022'de karanlık ve sessiz gökyüzünü korumak için bir merkez kurdu. Merkez, uydu işletmecileriyle daha koyu kaplamalar, güneşlikler, yönelim değişiklikleri ve yörünge verilerinin paylaşımı üzerinde çalışıyor; böylece gözlemevleri izlerden kaçınabiliyor ya da onları silebiliyor. Bazı tasarımlar artık daha sönük, ama sorun çözülmüş değil.

İzleme ipuçları

UUİ ve diğer parlak uydular için bir tahmin sitesine bakın ve geçişin başlayacağı yönü not edin. Daha çok gökyüzü görmek için arkaya yaslanan bir sandalyeye uzanın. Parlak telefon ekranlarından kaçının ya da kırmızı ışık modunu kullanın.

Gökyüzünü fotoğraflıyorsanız uzun pozlarda uydu izleri çıkacaktır. Birkaç kısa poz çekip izleri ayıklayan bir yazılımla üst üste bindirmek görüntülerinizi temizleyebilir.