Apollo Ay inişleri

ABD neden Ay'a gitti?

1950'lerin sonu ve 1960'ların başında ilk uyduyu da ilk insanı da uzaya Sovyetler Birliği gönderdi. ABD, siyasi önemi büyük bu yarışta geride kaldığını düşünüyordu; bu döneme uzay yarışı denir.

Mayıs 1961'de Başkan John F. Kennedy, on yıl bitmeden bir insanı Ay'a indirip güvenle geri getirme hedefini Kongre'ye sundu. NASA önce Mercury ve Gemini programlarıyla uzay uçuşunun temellerini öğrendi, sonra Apollo'ya geçti. Ocak 1967'de bir yer testindeki yangın Apollo 1 mürettebatının hayatına mal oldu ve köklü güvenlik değişikliklerine yol açtı.

Bir Ay görevi nasıl işliyordu?

Her görev, bugün bile en güçlü roketlerden sayılan Saturn V ile fırlatıldı. Tepesinde iki araç vardı: Ay yörüngesinde kalan komuta ve servis modülü ile iki astronotu yüzeye indiren Ay modülü.

Yolculuk her yön için yaklaşık üç gün sürüyordu. Yüzeydeki çalışmadan sonra Ay modülünün üst kısmı havalanıp yörüngede komuta modülüyle buluşuyor, mürettebat eve dönüyordu. Dünya'ya yalnızca küçük, koni biçimli kapsül döner ve paraşütlerle okyanusa inerdi.

Apollo 11 ve ardından gelen inişler

20 Temmuz 1969'da Eagle adlı Ay modülü, Neil Armstrong ve Buzz Aldrin'le Sükûnet Denizi'ne indi; Michael Collins yukarıda yörüngede bekliyordu. Armstrong birkaç saat sonra yüzeye ayak bastı ve bu an yüz milyonlarca kişi tarafından canlı izlendi.

Aralık 1972'ye kadar beş iniş daha yapıldı. Sonraki görevler yüzeyde üç güne yakın kaldı ve aküyle çalışan bir araç taşıyarak astronotların kilometrelerce yol almasını sağladı. Toplam 12 astronot Ay'da yürüdü. Ay'dan son ayrılan kişi Apollo 17'den Gene Cernan'dı; o günden beri kimse geri dönmedi.

Apollo 13: başarılı bir başarısızlık

Nisan 1970'te, Ay yolunda Apollo 13'ün servis modülündeki bir oksijen tankı patladı. İniş iptal edildi; üç kişilik mürettebat Ay modülünü cankurtaran sandalı gibi kullanıp Ay'ın çevresinden dolanarak eve yöneldi.

Güç, ısı ve su azalırken karbondioksit de birikiyordu. Astronotlar ve yer ekipleri doğaçlama çözümler üretti; yedek parçalardan yapılan ünlü hava filtresi bağlantısı bunlardan biridir. Mürettebat sağ salim okyanusa indi. Görev, baskı altında sorun çözmenin simgesi olarak hatırlanıyor.

Örnekler bize ne öğretti?

Apollo mürettebatları yaklaşık 382 kg kaya, çakıl ve toprak getirdi. Bilim insanları bunları hâlâ inceliyor; yeni yöntemler her seferinde yeni bilgiler çıkarıyor.

Kayalar, Ay'ın yaklaşık 4,5 milyar yaşında olduğunu ve bir zamanlar magma okyanusu denen erimiş bir yüzeye sahip olduğunu gösterdi. Kimyasal yapıları Dünya'nınkine çok yakın; bu da Ay'ın, Mars büyüklüğünde bir cismin genç Dünya'ya çarpmasıyla saçılan enkazdan oluştuğu fikrini destekliyor. Yüzeye bırakılan cihazlar Ay depremlerini ölçtü; oraya konan aynalara bugün hâlâ lazer gönderilerek Ay'ın uzaklığı birkaç santimetre hassasiyetle ölçülüyor.

Artemis: geri dönüş, 2026 itibarıyla

NASA'nın Artemis programı insanları yeniden Ay'a götürmeyi, bu kez ilk kadın ve ilk beyaz olmayan astronotu da indirmeyi hedefliyor. Artemis I, 2022 sonunda insansız bir Orion kapsülünü Ay'ın çevresinde dolaştırdı.

Artemis II, 1 Nisan 2026'da NASA astronotları Reid Wiseman, Victor Glover ve Christina Koch ile Kanadalı astronot Jeremy Hansen'i taşıyarak fırlatıldı. Ekip Ay'ın çevresinden dolaşıp yaklaşık on gün sonra Pasifik'e indi; 1972'den beri bu kadar uzağa giden ilk insanlar oldular.

NASA 2026'da planı yeniden düzenledi. 2027 hedefli Artemis III artık Orion'un ticari Ay iniş araçlarıyla kenetlenmesini deneyen bir Dünya yörüngesi uçuşu. İlk insanlı iniş, şimdilik 2028'e planlanan sonraki bir göreve kaydı. Bu tür tarihler sık değişir; en güncel bilgi için NASA'nın Artemis sayfasına bakın.