Akrep

Yaz göğünün Akrep'i

Yaz akşamları güney ufkunun üstünde, kalbinde kızıl bir yıldız taşıyan uzun bir parlak yıldız kancası kıvrılır. Bu, Güneş'in her yıl kasım sonunda içinden geçtiği burç takımyıldızlarından biri olan Akrep'tir.

Pek çok yıldız deseninin aksine gerçekten hayvanına benzer. Başta kısa bir yıldız dizisi kıskaçları oluşturur, gövdede Antares parlar, uzun bir yıldız kuyruğu aşağı inip yeniden yukarı kıvrılarak iğnedeki parlak yıldız çiftine ulaşır.

Nasıl bulunur?

Haziran sonu ya da temmuzda hava karardıktan bir iki saat sonra güneye dönün. Güneyde alçakta en parlak kırmızımsı yıldız Antares'tir. Gezegen olmadığından emin olmak için sağında (batısında) kısa, dikey bir yay çizen üç yıldızı arayın: baş ve kıskaçlar.

40°K enleminden Akrep'in tamamı görülür, ama iğne ufkun yalnızca birkaç derece üstüne çıkar; ağaçlar ve şehir ışıltısı onu gizleyebilir. Güneye indikçe daha yükseğe çıkar; Akdeniz kıyısından, Kuzey Avrupa'dan çok daha iyi görünür.

Kuyruğun solunda (doğusunda), Samanyolu merkezinin yönünü gösteren Yay takımyıldızının Çaydanlık deseni vardır. Büyük Kepçe'nin sapından bulunan Arktürüs ve Spika batıda, daha yüksektedir.

Başlıca yıldızlar ve adları

Antares, Mars'ın Yunanca adı olan Ares'in 'rakibi' demektir; kızıl rengi ve parlaklığı gezegeni andırır. Güneş'ten yüzlerce kat geniş bir kızıl üstdevdir ve parlaklığı 1. kadir civarında hafifçe değişir. Çevresinde küçük, sıcak bir eş yıldız dolanır.

İğnedeki Shaula, Arapçada 'kalkık' kuyruk anlamındaki sözcükten gelir. Yanındaki Lesath'ın 'sokma' anlamına geldiği söylenir; bu ikiliye bazen Kedi Gözleri denir. Kıskaçlardaki Dschubba 'alın' demektir; Acrab (Graffias da denir) ise 'akrep' anlamındaki el-akrep'ten gelir. Türkçedeki Akrep adı da aynı Arapça sözcükten türemiştir.

Akrep'in parlak mavi yıldızlarının çoğu, Güneş'e en yakın büyük genç ve kütleli yıldız topluluğu olan Akrep–Erboğa birliğine aittir.

Dürbün ve küçük teleskop için derin gök cisimleri

M4, Antares'in 1 dereceden biraz fazla batısındadır. Yaklaşık 7.200 ışık yılı uzaklıkla en yakın küresel kümelerden, yani çok yaşlı yıldızlardan oluşan toplardan biridir. Dürbünde yuvarlak, yumuşak bir ışıltı gibi görünür; küçük bir teleskop tek tek yıldızları göstermeye başlar.

Antares ile kıskaç yıldızı Acrab arasındaki M80, daha küçük ve yoğun bir küresel kümedir. İğnenin üstünde, Yay'a doğru, M6 ve M7 parlak açık kümelerdir. M6'ya biçimi nedeniyle Kelebek Kümesi denir. Batlamyus Kümesi M7, yaklaşık 1.900 yıl önce gökbilimci Batlamyus tarafından kaydedildi ve karanlık bir yerden çıplak gözle görülür.

Dürbünle kuyruktan Yay'a doğru yavaşça tarayın; iç Samanyolu'nun yoğun yıldız bulutlarından ve karanlık toz şeritlerinden geçersiniz.

Mitoloji

Yunan mitolojisinde Akrep, avcı Orion'un övünmesi üzerine onu öldürmek için bazı anlatılara göre Gaia, bazılarına göre Artemis tarafından gönderilen akreptir. İkisi göğün karşıt yanlarına yerleştirildi; bu yüzden Akrep doğuda doğarken Orion hâlâ ondan kaçarcasına batıda batar.

Polinezya'da ve Yeni Zelanda Maorileri arasında bu kıvrık yıldız dizisi, kahraman Maui'nin adaları denizden çektiği sihirli oltadır. Babil'de bu yıldızlar 3.000 yıldan uzun süre önce zaten bir akrepti; Yunanlılar bu imgeyi daha sonra devraldı.

Pratik gözlem önerileri

Sahil, tepe ya da açık bir tarla gibi güney ufku açık ve alçak bir gözlem yeri seçin. 40°K enleminden en iyi zaman, Akrep'in güneyden geçtiği haziran sonu ile temmuz ortası arası, gün batımından yaklaşık iki saat sonradır.

Kuyruktan yükselen Samanyolu'nu görmek için Ay'sız bir gece seçin. Gökte birbirine yaklaştıklarında Antares'i Mars ile karşılaştırın; bu birkaç yılda bir olur. Ufuk yakınındaki pus yıldızları soluklaştırır; bir hava cephesi geçtikten sonraki kuru ve berrak bir geceyi tercih edin.