Terazi

Başak ile Akrep arasındaki Terazi

Terazi, Başak ile Akrep arasındaki sakin gök bölgesini doldurur. Gösterişsiz bir desendir: hiçbir yıldızı ikinci kadirden parlak olmadığından ışıklı bir şehirden yalnızca iki üç yıldızını seçebilirsiniz. Karanlık bir gökte ise yana yatmış küçük bir yıldız kutusuna dönüşür.

Terazi, ekliptik üzerinde durur. Ekliptik, Dünya her yıl Güneş'in çevresinde dolanırken Güneş'in arka plandaki yıldızlar önünde izliyormuş gibi göründüğü çizgidir. Güneş yaklaşık 30 ekim ile 22 kasım arasında Terazi'nin önünden geçer; bu yüzden sonbahar sonunda takımyıldız gün ışığında kaybolur. 7 kasım civarında Güneş, ekliptiğe çok yakın duran Zubenelgenubi'nin hemen yanından geçer.

Neden terazi? Yaklaşık MÖ 2300 ile MÖ 700 arasında eylül ekinoksu noktası, yani Güneş'in güneye doğru gök ekvatorunu kestiği nokta, Terazi'nin bugünkü sınırları içindeydi. O gün gece ile gündüz aşağı yukarı eşittir; bu da teraziyle doğal bir bağ kurar. Dünya'nın ekseni dönen bir topaç gibi yavaşça yalpalar; presesyon denen bu etki yüzünden ekinoks noktası zamanla Başak'a kaydı. 'Terazi'nin Birinci Noktası' adı ise kaldı. Astrolojideki burç tarihleri de Güneş'in bugün yıldızlar arasındaki gerçek konumunu değil, bu eski ekinoks düzenini izler.

Nasıl bulunur?

İki parlak komşuyu tabela gibi kullanın: batıda Başak'ın mavimsi beyaz yıldızı Spika, güneydoğuda Akrep'in kızıl yıldızı Antares. Terazi'nin ana yıldızları ikisinin arasında, Antares'e daha yakın durur. Zubeneşamali, kol boyu uzatılmış iki yumruk genişliği kadar Antares'in kuzeybatısındadır.

Yaklaşık 40°K enleminden Terazi en iyi haziran ve temmuz akşamlarında, güney göğünde oldukça alçakta görülür. Mayıs ortası civarında gece yarısı en yüksek konumuna ulaşır; geç saate kadar oturursanız ilkbahar sonu geceleri de uygundur. Güney yarım küredekiler çok daha şanslıdır: Avustralya'nın güneyinden ya da Yeni Zelanda'dan Zubeneşamali ufkun yaklaşık 55–60 derece üstüne çıkabilir.

Ay her ay Terazi'den geçer, gezegenler de bu bölgeyi aşar; çoğu zaman iki kıskaç yıldızının arasından, bir kapıdan geçer gibi süzülürler.

Başlıca yıldızlar ve adları

En parlak yıldız Zubeneşamali'dir (Beta Librae): kadiri yaklaşık 2,6, uzaklığı yaklaşık 185 ışık yılıdır. Arapça adı 'kuzey kıskacı' demektir. Yüzey sıcaklığı yaklaşık 12.000 °C (12.300 K) olan sıcak bir B türü yıldızdır ve Güneş'ten yaklaşık 130 kat ışıklıdır. Eratosthenes ve Batlamyus gibi bazı antik yazarlar onu bugünkünden parlak diye anlatmıştır; bunun kabul görmüş bir açıklaması yoktur.

Bu yıldız renk tartışmasıyla ünlüdür. Gökyüzü yazarı William Tyler Olcott onu çıplak gözle görülebilen tek yeşil yıldız olarak tanımlamıştı. Gökbilimciler ise onu mavimsi beyaz diye sınıflandırır. Yeşil yıldızın pek olası olmamasının nedeni basittir: yeşil ışık mavi ile sarı arasındaki dar bir banttadır; yeşilde güçlü ışıyan bir yıldız komşu renklerde de ışır ve karışım göze beyaz görünür. Kendiniz bakıp karar verin.

'Güney kıskacı' anlamındaki Zubenelgenubi (Alfa Librae), yaklaşık 2,7 kadirle biraz daha sönüktür ama yaklaşık 75 ışık yılıyla çok daha yakındır. Dürbün, mavimsi beyaz ana yıldızın yanında 5,2 kadirlik beyaz bir eş gösterir. İkisi arasında yaklaşık 5.400 astronomik birim vardır (bir astronomik birim Dünya ile Güneş arasındaki uzaklıktır) ve kütle çekimiyle birbirine bağlı olmayabilirler. Ana deseni 3,9 kadirlik turuncu Gama Librae tamamlar.

Parlak yıldızların ötesinde

Terazi'de gösterişli derin gök cismi azdır. En iyisi, çok yaşlı yıldızlardan oluşan sık bir top olan küresel küme NGC 5897'dir. Kadiri yaklaşık 8,5'tir, ama yıldızları seyrek dizilmiştir ve yaklaşık 50.000 ışık yılı uzaktadır; bu yüzden küçük bir teleskopta sönük, yuvarlak bir ışıltı gibi görünür.

Terazi'nin içinde, yaklaşık 20 ışık yılı uzaktaki sönük yıldız Gliese 581 çıplak gözle görülemez; ama bir gezegen sistemine ev sahipliği yaptığı için gökbilimcilerce iyi bilinir.

Kıskaçtan teraziye

MÖ 2000 civarında Babilli gök gözlemcileri bu yıldızları bir teraziyle ilişkilendiriyordu; belki de sonbahar ekinoksunda Güneş burada durduğu için. Yunanlar başka bir resmi tercih etti. MÖ 3. yüzyılda şair Aratos bu yıldızları Akrep'in kıskaçları olarak anlattı; Arapça yıldız adları bu görüşü hâlâ yaşatır.

Romalılar yeniden teraziye döndü; çoğu zaman bunu, komşu Başak ile özdeşleştirilen tanrıça Astraia'nın elindeki adalet terazisi olarak gördüler. Türkçede takımyıldızın adı doğrudan Terazi'dir.

Pratik gözlem önerileri

Haziran ya da temmuzda, hava tamamen karardıktan yaklaşık bir saat sonra dışarı çıkın ve önce Antares'i bulun. Sonra kuzeybatıya, iki kıskaç yıldızına geçin. Renklerini yan yana karşılaştırın; Zubeneşamali'nin size yeşil görünüp görünmediğini anlamanın en kolay yolu budur.

Dürbünü bir direğe dayayın ya da tripoda takın ve Zubenelgenubi'yi iki yıldıza ayırın. Terazi kuzeyden bakanlar için alçakta kaldığından, şehir ışığından uzak ve güney ufku açık bir yer seçin. Ekim sonundan kasım sonuna kadar Terazi'nin Güneş'in parıltısında kaybolduğunu unutmayın.