Kahraman (Perseus)

7 dk okuma

Temel bilgiler

IAU kısaltması	Per
Büyüklük	88 takımyıldız içinde 24. en büyük
En parlak yıldız	Mirfak (Alfa Per), kadir yaklaşık 1,8, yaklaşık 500 ışık yılı uzakta (tahminler farklı)
Ünlü değişen yıldız	Algol (Beta Per), her 2,87 günde yaklaşık 2,1'den 3,4 kadire söner
En iyi akşam dönemi (yaklaşık 40°K)	Kasım–şubat, en yüksek aralıkta
Görülebildiği enlemler	Yaklaşık +90° ile −35° arası
Derin gök hedefleri	Çift Küme (NGC 869 ve NGC 884), Alfa Persei Kümesi, M34, M76, Kaliforniya Bulutsusu
Meteor yağmuru	Perseidler, zirve 12–13 ağustos civarı
Gereken ekipman	Algol için göz; kümeler için dürbün

Kısaca

Kahraman, Kraliçe (Kassiopeia) ile Ülker arasında Samanyolu'nun içindedir; bu yüzden yıldız kümeleri bakımından zengindir.
'Şeytan Yıldızı' Algol, bir yıldız ötekinin önünden geçtikçe her 2 gün 21 saatte bir birkaç saatliğine parlaklığının üçte birine düşer.
Yaklaşık 7.500 ışık yılı uzakta yan yana duran iki kümeden oluşan Çift Küme, göğün en güzel dürbün manzaralarından biridir.
Mirfak, bir dürbün alanını dolduran, mavimsi beyaz yıldızlardan oluşan gevşek, parlak bir kümenin içindedir.
Her ağustos Perseid meteorları bu takımyıldızdan geliyormuş gibi görünür.

Samanyolu'nda bir kahraman

Kahraman (Perseus), kuzey yarım kürenin sonbahar ve kış göğünün kahramanıdır. Ana yıldızları, Samanyolu boyunca Kassiopeia'dan Boğa'ya doğru uzanan, bazen Perseus Yayı denen kavisli bir dizi oluşturur.

Gökadamızın kuşağında yer aldığı için bölge sönük yıldızlar ve kümelerle doludur; dürbünle yavaş taramalar ödüllendiricidir. Yaklaşık 40°K'den bakınca kuzeydeki yıldızları ancak kısa süre batar; bu yüzden Kahraman'ın bir bölümü yılın çoğu gecesi görülür: geç bahar akşamlarında kuzey göğünde alçaktan geçer, kışın tepeye yükselir.

Nasıl bulunur?

Kassiopeia'nın W'sinden başlayın. W'den doğu-güneydoğuya bir çizgi uzatırsanız kavisli bir yıldız yayının ortasındaki, Kahraman'ın en parlak yıldızı Mirfak'a varırsınız. Yay, Kassiopeia'dan uzaklaşarak Arabacı'daki Capella'ya doğru kıvrılır.

Algol, Mirfak'ın yaklaşık 9 derece güneyinde, yayın yan tarafındadır ve kahramanın elinde taşıdığı Medusa'nın başını işaretler. Güneydoğuya devam ederseniz Boğa'daki Ülker'e ulaşırsınız. Çift Küme ise Mirfak ile Kassiopeia'nın W'si arasında, Kassiopeia'ya biraz daha yakın bir yerdedir.

Başlıca yıldızlar ve adları

Algenib adıyla da bilinen Mirfak (Alfa Persei), Arapçada 'dirsek' demektir. Yaklaşık 1,8 kadirlik, sarımsı beyaz bir üstdevdir ve tahminler farklı olsa da aşağı yukarı 500 ışık yılı uzaktadır.

Algol (Beta Persei), en ünlü örten çift yıldızdır: Dünya'dan neredeyse yandan görülen yörüngeleri yüzünden yıldızlardan biri ötekinin önünden geçer. Normalde yaklaşık 2,1 kadir olan parlaklığı, her 2,87 günde, yani yaklaşık 2 gün 21 saatte bir yaklaşık 3,4 kadire düşer. Sönüp yeniden parlaması yaklaşık 10 saat sürer. Sistem yaklaşık 90 ışık yılı uzaktadır.

Adı Arapçada 'iblisin başı' anlamındaki re's el-gul'dan gelir. İtalyan gökbilimci Geminiano Montanari değişimlerini 1667'de kaydetti; 1783'te genç İngiliz gökbilimci John Goodricke dönemi ölçtü ve yıldızın önünden daha karanlık bir cismin geçtiğini öne sürdü. Bu açıklama özünde doğrudur.

Dürbün ve küçük teleskop için derin gök cisimleri

Çift Küme (NGC 869 ve NGC 884), karanlık bir yerden çıplak gözle puslu bir leke olarak görülür. Dürbün, her biri yüzlerce yıldız barındıran, yaklaşık 7.500 ışık yılı uzaklıkta yan yana iki zengin küme gösterir. Düşük büyütmeli küçük bir teleskopta mavimsi beyaz yıldızlar arasında birkaç turuncu dev göze çarpar.

Mirfak'ın çevresindeki Alfa Persei Kümesi, birkaç dereceye yayılmış parlak, mavimsi beyaz yıldızlardan oluşur. Çoğu teleskop için fazla büyüktür ama dürbün için idealdir. Yaklaşık 1.500 ışık yılı uzaklıktaki ve yaklaşık 5,5 kadirlik M34, Algol ile Andromeda'daki Almach'ın ortasında parlak bir açık kümedir.

Küçük Dambıl Bulutsusu M76, yaklaşık 10 kadirlik, teleskop gerektiren küçük bir gezegenimsi bulutsudur. Kaliforniya Bulutsusu (NGC 1499), Ülker'in kuzeyinde uzanan, ışıldayan uzun bir gaz bulutudur; fotoğrafçıların gözde hedefidir ama gözle görmek çok zordur.

Perseid meteorları

Perseidler, yılın en güvenilir meteor yağmurlarındandır. Dünya, 109P/Swift–Tuttle kuyruklu yıldızının bıraktığı tozun içinden geçerken 12–13 ağustos civarında zirve yapar ve karanlık gökte saatte 50 ile 100 meteor getirebilir.

Meteorların geliyormuş gibi göründüğü Kahraman'daki nokta, yani saçılma noktası, akşam kuzeydoğudan doğar ve gece boyunca yükselir. En yüksek sayılar şafaktan önceki saatlerde görülür. O yılki Ay evresine bakın: parlak Ay sönük meteorları bastırır.

Mitoloji

Yunan mitolojisinde Perseus, Zeus ile ölümlü prenses Danae'nin oğluydu. Bakışı insanları taşa çeviren Gorgon Medusa'nın başını getirmekle görevlendirildiğinde tanrılardan yardım aldı: kanatlı sandaletler, görünmezlik miğferi ve parlatılmış bir kalkan. Medusa'nın kalkandaki yansımasına bakarak ona yaklaşabildi ve başını kesti.

Dönüş yolunda Andromeda'yı deniz canavarından kurtardı; bu yüzden gökte onun ve anne babası Kassiopeia ile Kefeus'un yanında durur. Yıldız haritalarında bir elinde kılıç, öbür elinde Algol'ün işaretlediği Medusa'nın başını tutar. Takımyıldız Türkçede Kahraman ya da kısaca Perseus olarak bilinir.

Pratik gözlem önerileri

Kahraman en iyi sonbahar ve kış akşamlarında, kuzeydoğuda yüksekte ya da tepede görülür. Algol için gelecek haftanın tahmini en sönük olma zamanlarına bakın; bazı astronomi dergileri bunları yayımlar. Algol'ü, Algol normal parlaklığındayken ona yakın parlaklıktaki Andromeda'daki Almach ile karşılaştırın. En sönük andan birkaç saat önce Algol'ün belirgin biçimde sönükleştiğini görürsünüz.

Perseidler için ışıklardan uzak, karanlık bir yer bulun, şezlonga uzanın ve saçılma noktasının kendisine değil, göğün geniş bir bölümüne bakın. En az bir saat ayırın, çünkü meteorlar düzensiz aralıklarla, kümeler halinde gelir.