Antares

Nasıl bulunur?

Haziran sonu ya da temmuzda, hava karardıktan bir iki saat sonra yüzünüzü güneye dönün. Gökyüzünde alçakta, belirgin kırmızımsı tonda parlak bir yıldız göreceksiniz. Sağında, üç yıldızdan oluşan kısa ve neredeyse dikey bir yay Akrep'in başını ve kıskaçlarını işaretler; uzun ve kıvrık bir kuyruk ise Antares'in sol aşağısından ufka doğru kıvrılır.

40°K'den Antares güney ufkunun en fazla yaklaşık 24 derece üstüne çıkar; bu yüzden güneye doğru açık ve alçak bir manzara gerekir. Ne kadar güneyde yaşarsanız o kadar yükselir; Türkiye'nin güneyinden ya da ABD'nin güney eyaletlerinden çok daha iyi konumdadır. Yaz sonunda her akşam daha erken batar ve eylülde güneybatıda alçalır.

Nasıl bir yıldız?

Antares bir kırmızı süperdevdir: yaşamının geç bir evresindeki kütleli bir yıldız. Büyük olasılıkla Güneş'in yaklaşık 15 katı kütleyle başladı, güçlü rüzgârlarla bunun 3 kadarını yitirdi ve geriye yaklaşık 12 kaldı. Dış katmanları Güneş'in yaklaşık 700 katı genişliğe şişti; Güneş'in yerinde olsaydı Mars'ın yörüngesini epey aşardı.

Yüzeyi bir yıldız için soğuktur, yaklaşık 3.300 °C; kırmızı turuncu rengi buradan gelir. Ama devasa boyutu onu Güneş'ten binlerce kat daha ışıklı yapar. Uzaklığı genellikle yaklaşık 550 ışık yılı olarak verilir; bazı tahminler 600'e yakındır.

Öne çıkan özellikler

2017'de gökbilimciler, Şili'deki birkaç teleskobu birbirine bağlayan ESO'nun Çok Büyük Teleskop Girişimölçeri'ni (VLTI) kullanarak Antares'in yüzeyindeki gaz hareketlerinin haritasını çıkardı. Bu, Güneş dışındaki bir yıldızın yüzeyi için o güne dek yapılmış en ayrıntılı haritaydı. Haritada, yıldızın geniş atmosferinde yükselip alçalan dev ve çalkantılı gaz topakları görüldü; gökbilimciler bu çalkantılı hareketleri hâlâ açıklamaya çalışıyor.

Antares'in bir eşi vardır: yaklaşık 5,5 kadirlik sıcak, mavimsi beyaz bir yıldız olan Antares B. Yalnızca yaklaşık 3 yay saniyesi ötededir; bu, Dünya–Güneş uzaklığının yüzlerce katına karşılık gelir ve bir turunu büyük olasılıkla yüzyıllarda tamamlar. 1819'da astronom Johann Tobias Bürg tarafından keşfedildi; Bürg, Ay parlak yıldızı örttükten sonra eşin birkaç saniye tek başına parladığını gördü.

Bu yöntem hâlâ işe yarıyor. Ay şu anda, 25 Ağustos 2023'te başlayıp 27 Ağustos 2028'e kadar süren, toplam 68 olaydan oluşan uzun bir Antares örtmeleri dizisinin içinde. Her örtme Dünya'nın yalnızca bir bölümünden görüldüğü için bulunduğunuz yere göre bir astronomi uygulamasına ya da almanağa bakın.

Adı ve tarihi

Ad, Yunanca anti-Ares, yani Romalıların Mars dediği tanrı Ares'in 'rakibi' ifadesinden gelir. Mars gezegeni birkaç yılda bir yıldızın yakınından geçtiğinde ikisi gerçekten de birbirine rakip gibi görünür. Arap gökbilimciler ona kalb el-akreb, yani 'akrebin kalbi' dedi; bu ad yıldızın figürdeki yerini anlatır.

Türkçede takımyıldızın adı aynı Arapça sözcükten gelen Akrep'tir ve Antares çoğu zaman Akrep'in kalbi diye anılır. Çin'de 28 Ay konağından biri olan Kalp konağına aittir; Pasifik'teki pek çok kültür ise bu yıldızlarda bir akrep yerine büyük bir olta iğnesi gördü.

Gözlem ipuçları

Sahil ya da tepe gibi güneye doğru alçak ve açık ufku olan bir yer ve hava cephesi geçtikten sonraki kuru bir gece seçin. Ufka yakın pus Antares'i sönükleştirir ve güçlü biçimde kırpışmasına, zaman zaman başka renklerde yanıp sönmesine yol açar.

Antares B gerçek bir meydan okumadır. Eş çok yakın, ana yıldız da çok parlak olduğundan genellikle 15 cm ya da daha büyük bir teleskop, yüksek büyütme ve çok durgun hava gerekir. Gözlemciler rengini çoğu zaman yeşilimsi diye tanımlar; bu büyük ölçüde yanındaki kırmızı parıltıyla oluşan karşıtlığın etkisidir. Onu görmenin en kolay yolu, bir Ay örtmesini teleskopla izlemektir.

Dürbünle Antares'in 1 dereceden biraz fazla batısına bakarak küresel küme M4'ü bulun: yaklaşık 7.200 ışık yılı uzaktaki çok yaşlı yıldızlardan oluşan yumuşak, yuvarlak bir parıltı.